Sommige foto's zijn verkregen van speciale
websites waarvoor linkvermelding verplicht is. Het
kopiëren, gebruiken en reageren is toegestaan en wordt van harte
aanbevolen mits bronvermelding van deze site.
Hele bibliotheken vol met boeken zijn er
geschreven over PSYCHOLOGIE EN PSYCHOTHERAPIE. Er zijn meer dan 250 soorten
therapieën, theorieën of scholen. Voor al deze theorieën zijn weer
verschillend methoden ontwikkeld, zodat we mogen verwachten dat er duizenden
soorten therapie zijn.
Je zou bijna zeggen: iedere psycholoog of
therapeut heeft zijn eigen theorie en eigen therapie.
Je moet daarom zelf ontdekken welke theorie
en welke therapie bij jou past. Wellicht dat de informatie op deze website je
kan helpen om de juiste vragen te stellen op zoek naar het
antwoord.
De betekenis van het woord: PSYCHO
THERAPIE
Psyche betekent: geest of ziel. Therapie
betekent: genezen. Maar dit antwoord is niet voldoende. Want wat is geest?
En wie bepaalt of de geest van iemand genezen moet worden? Anders dan
andere wetenschappen, zoals natuurkunde, wiskunde of de medische wetenschap is
de wetenschap van de geest niet zo gemakkelijk te bestuderen.
DE PSYCHOLOOG
Ik heb, geloof ik, een heel leuk Thera
Pietje ontdekt!
Het woord psyche is in feite een moderne
uitdrukking voor iets dat de mensheid vanaf het begin van zijn bestaan heeft
ervaren. Men ervaart het bestaan van de psyche wanneer men iets vreemds of
onbekends voelt of wanneer men van binnenuit vragen heeft over de betekenis
van het leven of de dood. Ook wanneer men angstig is of overvallen wordt door
gevoelens van woede of verdriet wijst dat op het bestaan van de
psyche.
Het is alleen maar psychisch
betekent voor veel mensen: het is niets. Dit standpunt is eenzijdig
en onrechtvaardig en beslist niet in overeenstemming met bekende feiten. De
psyche is een natuurfenomeen en bevat alle aspecten van de menselijke natuur
met licht en donker,mooi,lelijk,goed en kwaad,diepzinnig en dwaas.
In vroeger tijden schreef men gevoelens toe
aan demonen, goden of geesten. Al meer dan 2000 jaar geleden spraken en
schreven filosofen zoals Plato en Aristoteles over innerlijke gevoelens en
innerlijke vragen van de mensen. In de loop der eeuwen en eeuwen hebben
verschillende religies gepoogd antwoorden te geven op vragen naar de geest en
de innerlijke drijfveren van de mens, zoals in de mythologische verhalen, maar
ook in de sprookjes. Deze verhalen verschijnen in alle culturen en zijn van
alle tijden. Dezelfde soorten mythologische verhalen b.v. over het ontstaan
van het leven en over een leven na de dood komen voor bij de indianenculturen
en de eskimo's. Veel figuren uit sprookjes en mythen uit China vertonen
overeenkomst met figuren uit overleverde verhalen van primitieve stammen in
Afrika.
De hieroglyfen op de Egyptische dodentempels
uit het tweede millenium voor Chr.vertellen over wijsheden van het leven, het
denken over de dood en gevoelens van hoop en liefde. Deze gevoelens werden
naar Goden vernoemd en werden prachtig uitgebeeld in symbolische
voorstellingen, die destijds door iedereen werden begrepen.
Sommige mensen menen dat het bestaan van een
psyche nog steeds een kwestie van geloof en bijgeloof is, omdat een tastbaar
bewijs voor het bestaan ervan nooit is geleverd. Het denken over de menselijke
geest was van oudsher een onderwerp voor de filosofen.In de tijd van de zgn.
Verlichting ontstond het rationeel denken. De filosoof/schrijver Sartre
zei:Ik denk, dus ik besta. Dit rationalisme was in de moderne
tijd nodig om zich te ontdoen van de demonen van het verleden. Het denken
over een persoonlijk bewustzijn kon zich nu pas gaan ontwikkelen.
Onlangs kwam een nieuwe, genuanceerde
denkwijze in de publiciteit. De moderne Italiaanse filosoof Antonio Damasio,
beschrijft in zijn onlangs verschenen boek: Ik voel dus ik
ben. Hij bedoelt hiermee dat zowel het gevoel (de psyche) als het
lichaam gezamenlijk het bewustzijn vormen. (Titel van het boek: De vergissing van Descartes: gevoel,
verstand en het menselijke brein.) Pas sinds de vorige eeuw werd het bestaan van een psyche
beschouwd vanuit een aparte wetenschap: de psychologie, de studie van de
geest. De huidige studie psychologie valt onder
de gedragswetenschappen. De psychologie bestudeert de psyche van de mens. Men
gaat hierbij uit van het gegeven dat aan het gedrag van de mens te zien is wat
de psyche is. Er zijn verschillende stromingen in deze wetenschap.
Hieronder volgt in telegramstijl een
overzicht van enkele stromingen in de psychologie. De
scheidslijnen in de theorieën zijn niet altijd even scherp. Vaak overlappen
begrippen, inzichten en theorieën elkaar.
Dit is het onderdeel van de psychologie dat
zich bezighoudt met de mens-in-ontwikkeling. Omdat gedrag steeds weer
verandering ondergaat - men neemt nieuw gedrag aan en vroegere gedragingen
verdwijnen - neemt leren een belangrijke plaats
in.
1.het
behaviorisme
Sommige theorieën gaan ervan uit dat ieder
gedrag van de mens is aangeleerd. Dit leren gebeurt dan door:
a. conditionering: respons
op ongeconditioneerd prikkel gaat horen bij nieuwe geconditioneerde
prikkel; b. reflex-theorie van Pavlov; c. theorie van
Dollard-Miller: drive-signaal-reactie-beloning.
Voorbeeld: een hond krijgt zijn eten
terwijl er een bel rinkelt. De hond gaat op den duur al kwijlen als hij een
bel hoort (omdat hij dan geconditoneerd is,dus een soort
reflex.)
ring...ring.. kwijl..kwijl..
2. Cognitieve
ontwikkelingstheorie
Andere theorieën hanteren een zgn.
fasen-model, waarbinnen ieder mens een bepaalde ontwikkeling doorloopt, zoals
bij de therorieën van:
a. Piaget: alle kinderen
doorlopen dezelfde stadia in verschillend tempo. Het organisme streeft naar
evenwicht; b. Mahler-Bühler: individuatie-separatietheorie
(attachment-theorie) c. Bowlby, Spitz: het belang van de
good-enough mother relatie.
Voorbeeld: na de symbiotische fase
(afhankelijkheid van de baby van zijn omgeving) ontwikkelt een kind zich naar onafhankelijkheid nadat het
een voldoende zelfgevoel heeft ontwikkeld.
3. Psycho-analytische
theorie
Andere theorieën gaan ervan uit dat het
gedrag van de mens wordt beïnvloed door het onbewuste, zoals beschreven
door:
a. Sigmund Freud : -bestaan
van het onderbewuste -theorie van de
afweermechanismen, -libidineus- agressieve en -sexuele
energieën.
De beroemde divan van
Freud
Voorbeeld: een mens verspreekt zich door
b.v. te zeggen: Hierbij sluit ik de vergadering op het moment dat hij de
vergadering gaat openen. Dit betekent dan dat hij onbewust liever de
vergadering achter de rug wil hebben. Freud legde vooral de nadruk op
verdrongen verlangens en de seksuele inhoud van dromen.
b. C.G. Jung:
-het bestaan van een universeel onbewuste,
- archetypische symbolen.
Portret van C.J. Jung 1875-1961
4. Theoretische
verklaringen van het
gedrag van de mens vanuit:
a. de biologie (genetisch,
interne rijping, volgorde ontwikkeling) b. de sociale en culturele
context (omgeving familie en cultuur) c. social
learning (gedragsleer, opvoeding) d. de filosofie
(het verkrijgen van inzicht) e. de psychiatrie (medisch
model, ziekteverschijnselen.)
(Van alle bovengenoemde theorieën is
genoeg literatuur in de bibiotheek te vinden. Indien je echt
geïnteresseerd bent dan ga je zelf op zoek!)
Persona betekent oorspronkelijk: a. masker;
b. rol, karakter.
De persoonlijkheid bestaat uit het aantal
gedragseigenschappen van een persoon die ontstaat in de loop van het leven.
Sommige theorieën stellen dat de persoonlijkheid (het karakter) van een mens
gevormd wordt in de eerste jaren (tot 4 à 6 jaar) van een kind. Andere theorieën
stellen dat het karakter van een mens voor een groot deel erfelijk bepaald
is.
Theoretische modellen zijn b.v.:
1. Het conflictmodel
(hieronder vallen de theorieën die ervan uitgaan dat de mens per definitie in
conflict is met zijn omgeving) Sullivan, Rank, Freud.
2. Het
zelfverwezenlijkingsmodel (dit model omvat theorieën die uitgaan van
een belangrijke basismotivatie, nl. het streven naar zelfverwezenlijking.)
Adler, Rogers, Jung.
3. Het consistentiemodel (dit
is een theorie die ervan uitgaat dat de mens streeft naar harmonie in de kennis
die hij opdoet en emotionele ervaringen die hij in zijn leven verwerft en
ondergaat.) Kelly, Thomas Harris.
4. Humanistische,
idealistische visie (de mens is in wezen goed, doch ervaart ook het kwade in
zich) Rogers, Maslow, Freud, Jung.
5. Ontwikkeling van
persoonlijkheidstrekken (trekkenleer, rijping)
Allport.
6. Cultuurfilosofische
benadering (de maatschappij en de cultuur beïnvloed de vorming van de
mens.) E. Fromm
7. Psycho-analyse (de invloed
van het onbewuste) Freud, Jung.
8. Transactionele analyse
(toetsen op waarheid: bijv. A. doet iets, B. zegt iets terug.) Harris,
Berne.
Dit zijn op dit moment de belangrijkste of
bekendste stromingen. Maar er zijn nog vele andere modellen en theorieën.
Een belangrijk onderdeel van de studie in de
psychologie bestaat uit statistisch onderzoek dat verkegen
wordt uit testmateriaal. Meestal bestaat een psychologische test uit een
vragenlijst. De psychologisch assistent neemt de test af, de psycholoog
interpreteert de gegevens van verschillende testen en schrijft er een rapport
over.
Een van de eerste testen op dit gebied is de
intelligentietest. Over het algemeen wordt deze test het meest valide
gevonden (wat betekent dat de test betrouwbaar is.)
Er zijn wel honderden soorten
persoonlijkheidstesten. Door deze test wordt duidelijk welke
persoonlijke eigenschappen je bezit, hoe je reageert in bepaalde situaties op
grond van je persoonlijkheid (b.v. in relaties of bij het krijgen van een
opdracht.)
Dan zijn er ook nog
beroepskeuzetesten voor bepaalde beroepen, zoals piloot of
brandweerman, waarvoor specifieke persoonlijke eigenschappen aanwezig moeten
zijn, zoals snel kunnen reageren, initiatief nemen etc.
Tenslotte zijn er speciale testen met
betrekking tot psychodiagnostiek (op het gebied van b.v. neurologie,
DSM-IV-classificatie) om te kijken of iemand een bepaalde psychiatrische,
psychologische of gedragsmatige afwijking heeft, zoals depressie, fobie, ADHD
etc. De psycholoog dient op de hoogte te zijn van de symptomen, de behandeling
en de prognose van verschillende psychiatrische en psychologische
stoornissen.
Een boek over psychologische tests J.R. van Minken
Het is nu wel begrijpelijk dat er net
zoveel soorten psychotherapie zijn als er theorieën zijn.
Tegenwoordig horen we psychotherapeuten vaak
zeggen dat ze werken vanuit een "holistisch model." Dat wil zeggen dat
ze verschillende theorieën met elkaar in verband brengen en de theorie toepassen
afhankelijk van de situatie en de persoon die om hulp vraagt.
Uit onderzoeken komt niet naar voren dat de ene therapie beter dan is
dan een andere therapie. Men kwam tot de conclusie dat alle therapieën
wel enig resultaat vertonen, vooral in het begin. Sommige onderzoekers
noemen dit de therapie-constante, Dat zou kunnen betekenen dat
vanwege het feit dat de therapie begonnen is en de persoon een luisterend oor
heeft gevonden, de toestand van de hulpvrager al snel verbetert. Er is
eigenlijk te weinig onderzoek gedaan naar de werking van therapieën op langere
termijn. Dat betekent dat niet bekend is waarom zoveel mensen jarenlang voor
dezelfde klachten bij verschillende therapeuten komen. (Therapie-shoppen, noemt
men dat!)
OOIT GEHOORD (gesprek tussen 2
vrouwen) Hulpverleners...! Een paar
jaar geleden ben ik eens bij zo'n hulpverlener geweest.. En.. hielp
het? Hij zei dat hij er reuze van was opgeknapt.
In grote lijnen kunnen we
verschillende vormen van psychotherapie verdelen in:
1. Gedragstherapie. Deze therapie is
gericht op verandering van het dagelijks gedrag (b.v. oefenen volgens het
conflictmodel, assertiviteitstraining, sociale vaardigheid
vergroten.)
2. Non-directieve therapie,
client-centered: de persoon ontdekkingen over zichzelf laten doen, reflecteren
en confronteren op eigen gedrag en gevoel.
3. Systeem-therapie. De
therapeut gaat er hierbij van uit dat bij een therapie van een individu, de
overige gezinsleden betrokken moet worden.
4. Consistentie-therapie:
b.v. Rationeel Emotieve Therapie: denken over ervaringen,
waarom-vragen.
5. Transactionele analyse:
gedachten en evoelens toetsen op waarheid.
6. Fixed-role therapie:
rollenspel; tegengestelde rol spelen.
7. Functionele analyse:
gedragsanalyse, welke prikkel houdt gedrag in stand.
8. Gestalt-therapie:
hier-en-nu situatie; het geheel is meer dan de som der delen.
9. Inzichtgevende therapie:
psychoanalyse, droomduiding, betekenis van het onbewuste.
etc.etc.
(Over deze therapievormen zijn ook boeken te vinden
in de bibliotheek)
In Nederland zijn de volgende personen erkend
psychotherapeut:
1. Psychiater/psychotherapeut
(dit is een arts en medisch specialist.)
2. Psycholoog tevens
psychotherapeut
3. Psychotherapeuten (dit
zijn bijv. klinisch psychologen, orthopedagogen, gezondheidspsychologen met
verschillende specialisaties en/of opleiding tot psychotherapeut.)
Daarnaast zijn er zgn.
vak-therapeuten (met een erkende opleiding en registratie)
zoals psychomotorische therapeuten, muziek-, dans- , drama- en beeldend
therapeuten die bij de behandeling van clienten worden betrokken.
Naast de door de Overheid erkende
psychotherapeuten kan er allerlei soorten therapie gegeven worden door mensen
die een HBO-opleiding hebben gevolgd, zoals maatschappelijk werkenden,
sociaal-cultureel werkenden, sociaal-psychiatrisch verpleegkundigen etc.
Dergelijke therapieën worden ook wel counseling, gesprekstherapie,
groepstherapie, sociale vaardigheidstraining, burn-outgroep,
rouwverwerkingsgroepen e.d.genoemd.
Deze therapieën worden vaak aangeboden binnen
de reguliere hulpverlening zoals een ziekenhuis, RIAGG of andere instelling maar
ook in zelfstandig gevestigde praktijken.
RECHTEN EN PLICHTEN VAN DE
HULPVRAGER
Binnen de reguliere
instellingen (ziekenhuizen, RIAGG, zorginstellingen) zijn er regels
over geheimhouding, inzagerecht in dossiers en klachtenbehandeling voor de
cliënten/patiënten.
Indien U hulp zoekt bij een
zelfstandig werkend therapeut dan is het belangrijk dat U
informeert naar:
- De garantie betreffende geheimhouding van
persoonlijke gegevens
- De beroepscode van de therapeut
- De mogelijkheid om klachten in te kunnen
dienen bij een tuchtcollege of een beroepsvereniging
Creatieve therapie is niet alternatief maar
anders. In de meeste therapieën wordt veel gepraat en in creatieve
therapie wordt veel gedaan. Met de handen (muziek, schilderen) en met het
lichaam (drama, dans.) De uitdrukking van gevoelens geschiedt dan minder onder
invloed van de bewuste wil en het logisch denken. Het is meer spontaan en
komt vanuit diepere lagen van het gevoelsleven.
De opleiding creatieve therapie bestaat al
minstens 25 jaar en wordt in Nederland gegeven aan 5 Hogescholen in Nederland
(erkend door het Ministerie van Onderwijs.) Na de 4-jarige opleiding is het
mogelijk geregistreerd te worden bij het Register van Creatief Therapeuten
(SRCT)nadat men een gekwalificeerde toetsing met betrekking tot werkervaring,
supervisie en methodehantering heeft doorgemaakt. Binnen de reguliere
hulpverlening worden zij tegenwoordig vak-therapeuten genoemd.
Er bestaan verschillende media in de creatieve
therapie: muziek, dans, drama en beeldend ((en tuin)
Muziektherapie: Bij
muziektherapie ligt het accent op het spelen met muzikale improvisaties. Er
wordt gespeeld met ritme, melodie en klanken. Ook wordt er gewerkt met
zelfbedacht of bestaand liedmateriaal, een hoorspel of muzikale
gezelschapsspelletjes. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van veel verschillende
muziekinstrumenten, het klankmateriaal en geluidsinstallatie. Muziek kan een
mens raken, diep doordringen in het onderbewuste en een middel zijn om te
communiceren. Muziektherapie maakt veelvuldig gebruik van deze specifieke
eigenschappen van muziek.
Dramatherapie: In
dramatherapie wordt gewerkt met spel, fantasie en doen alsof. Dit kan
uiteenlopen van gezelschapsspelletjes en verhalen tot (improviserend)
toneelspel. Hierbij kan gebruik worden gemaakt van poppen, decors, kostuums etc.
Door het zich verplaatsen in een rol of verhaal kan de cliënt afstand nemen van
de eigen situatie en met steun van de therapeut komen tot nieuwe vormen van
handelen.
Beeldende therapie: In
deze therapievorm wordt gewerkt met handarbeidmaterialen, zoals verf,
(kleur)potloden, klei, steen, hout e.d. Het is een behandelvorm waarin op
non-verbale wijze innerlijke gevoelens in beeld worden gebracht. Het
experimenteren met beelden en materialen heeft niet alleen een verwerkende, maar
ook een versterkende functie. Juist voor kinderen en volwassenen die zich
gewoonlijk moeilijk in woorden kunnen uitdrukken is deze therapie geschikt.
Dit is een Jungiaanse psychoanalytische
therapie, nog niet zo erg bekend in Nederland, maar wel in de meeste Europese
landen, in de V.S.en Japan. De laatste jaren wordt de methode steeds meer
gebruikt over de gehele wereld met opmerkelijke resultaten bij kinderen en
volwassenen met lichamelijke en psychische problemen. De methode is in
Zwitserland ontwikkeld door Dora Kalff, een Jungiaanse analiste in Zürich. Zij
noemde de methode sandplay. In 1985 werd in San Francisco de International
Society for Sandplay Therapy (ISST) opgericht. De opleiding is post HBO/WO en
duurt ongeveer 4 jaar, waaronder een persoonlijke leeranalyse en
uitgebreide studie van de Jungiaanse psychoanalytische theorie.
De essentie van zandspeltherapie is
non-verbaal en symbolisch. Met zandspeltherapie worden diepere lagen van de
psyche bereikt waar de kern van de problematiek is gelegen, maar ook de kracht
om te herstellen en te vernieuwen.
Het zandspel biedt de mogelijkheid nieuwe
inzichten te verwerven over zichzelf.
Tijdens het therapeutisch proces geldt ook
hier een vrije en beschermde omgeving. D.w.z. dat de cliënt
vrij is om te kiezen wat hij/zij wil doen, de therapeut zal geen opdrachten
geven. De cliënt zal niet geconfronteerd worden met duidingen of interpretaties
over de betekenis van de werkstukken. De therapeut mag dan wel van het nieuwe
een idee hebben, maar zal nooit door onvoorzichtig interpreteren, een geheel
andere onvoorziene oplossing, die door de cliënt zelf kan worden gevonden,
hinderen.
Het is de creatieve, scheppende kracht van
zandspeltherapie dat de cliënt zelf werkelijk een oplossing voor zijn
problematiek kan "creëren." Inzicht in de eigen
problematiek, verandering van gevoel en groei van de persoonlijkheid kunnen een
gevolg zijn van een therapeutisch proces. Omdat de therapie een
Jungiaanse psychotherapie is kan bij volwassenen gebruikt
worden gemaakt van droomanalyse.
Onlangs is een internationele
Pilotstudie gestart naar de effectiviteit van zandspeltherapie
bij het Forschungszentrum Sandspieltherapie in Heidelberg. De projectleiders
zijn: Dr.Diplom.Päd. C. Senges, Analytische Kinder- und Jugendlichen
Psychotherapeutin, Dosselheim/Heidelberg Ph.Dr. A. van Gontard,
Universitätskliniek, Köln, Psychiatrie und Psychotherapie des Kindes und
Jugendalters Dr. U.Wachter, Analytische Kinder- und Jugendlichen
Psychothapeutin, München.
In aanmerking nemende dat er wereldwijd 500 soorten
therapie voor kinderen zijn en slechts 10% daarvan op de effectiviteit is
onderzocht geeft voldoende aan dat zandspeltherapie zich
professioneel op hoog niveau profileert.
De Praktijk Op Zolder is deelnemer aan
dit onderzoek onder supervisie van Mrs. Mary Jane Markell, sandplay therapist
ISST te Amsterdam
terug naar vragen
